توانا محەمەد نوری: 
لە نێو گوتاری سیاسی بەشێک لە لایەنە چەپەکان، بەتایبەت “ڕێکخراوی بەدیلی شیوعی لە عێراق”، بانگەشەیەک دەبیسترێت بۆ بایکۆتکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٥. کۆڵەکەی سەرەکیی ئەم بانگەشەیە بریتییە لە تیۆری “درێژکراوەی سەرکوت”؛ بەو مانایەی کە پەرلەمانی ٢٠٢١ بۆ خامۆشکردنی ڕاپەڕینی ئۆکتۆبەری ٢٠١٩ (تشرین) دروستکرا، و پەرلەمانی ٢٠٢٥یش هەر درێژکراوەی ئەو پڕۆژەیەیە.
ئایا لە ساڵی ٢٠٢٥ و دوای تێپەڕبوونی شەش ساڵ، هێشتا شتێک ماوە بە ناوی “ڕاپەڕین” تا پەرلەمان ئەرکی سەرکوتکردنی بێت؟
پێش ئەوەی بچمە ناو وردەکارییەکانی ساڵی ٢٠٢١ و ٢٠٢٥، دەبێت لەسەر پرەنسیپێک ڕاشکاو بین؛ کۆمۆنیستی کرێکاری خەیاڵپڵاو نیە سەبارەت بەم دامەزراوەیە. پەرلەمان خۆی ئامرازێکی دەستکردی بۆرجوازییە و لە بنەمادا بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە چینایەتییەکانی سەرمایەداران و بەیاساییکردنی چەوساندنەوە دیزاین کراوە. ئەم دەزگایە ئەرکی ئەوەیە کە وەهمی ‘دیموکراسی و نوێنەرایەتی’ بە خەڵک ببەخشێت تاوەکو ململانێی ڕاستەقینەی چینایەتی بشارێتەوە.
بەڵام، داننان بەم ڕاستییەدا، پاساو نییە بۆ هەڵەی سیاسی لە خوێندنەوەی دۆخی ئێستا. کێشەکە لەگەڵ ئیدیعای “بەدیل” لەسەر ماهییەتی پەرلەمان نییە، بەڵکو لەسەر خوێندنەوەی هەڵەی ئەوانە بۆ پەیوەندیی نێوان “ڕاپەڕینی ٢٠١٩” و “پەرلەمانی ٢٠٢٥”.
با لە سەرەتادا خاڵێکی هاوبەش لەگەڵ خاوەنانی ئەم ئیدیعایە قبوڵ بکەین. زۆر لە شیکەرەوان هاوڕان کە لە ساڵی ٢٠٢١دا، دەسەڵاتی سیاسی لە عێراق لەژێر فشاری توندی شەقامدا بوو. لەو کاتەدا، سیناریۆی هەڵبژاردنی پێشوەختە بەکارهێنرا وەک ئامرازێک بۆ بەتاڵکردنەوەی وزەی توڕەیی شەقام و گواستنەوەی ململانێکە لە گۆڕەپانەکانەوە بۆ سندوقەکانی دەنگدان. لەو سەردەمەدا، دەکرێت بڵێین پەرلەمانەکە ئەرکێکی “دژە-ڕاپەڕین”ی هەبوو، چونکە ڕاپەڕینەکە هێشتا زیندوو بوو و مەترسی بوو بۆ سەر سیستەمەکە.
کێشەی سەرەکیی شیکردنەوەی بەدیلی شیوعی لەوەدایە کە فاکتەری “کات”یان فەرامۆش کردووە. ئێمە ئێستا باسی ساڵی ٢٠٢٥ دەکەین، نەک ٢٠٢٠ یان ٢٠٢١.
ماوەی ٦ ساڵ بەسەر سەرەتای ڕاپەڕینەکەدا تێپەڕیوە. واقیعە تاڵەکە ئەوەیە کە ئەو شەپۆلە جەماوەرییە گەورەیە، بەهۆی سەرکوت، ماندووبوون، یان نەبوونی ڕابەرایەتی، ئێستا خامۆش بووەتەوە. هیچ بەڵگەیەکی بەرچاو لەسەر زەوی بوونی نییە کە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی ڕاپەڕینی تشرین وەک هێزێکی چالاک و مەترسیدار لەسەر شەقام ماوەتەوە. چادرەکان هەڵگیراون و گۆڕەپانەکان چۆڵن.
کاتێک دەڵێن “پەرلەمانی ٢٠٢٥ درێژکەرەوەی پەرلەمانی ٢٠٢١ە بۆ سەرکوت”، تووشی پارادۆکس دەبن.
ئامرازی سەرکوت (پەرلەمان بەپێی بۆچوونی ئەوان) تەنها کاتێک مانای هەیە کە “بەرکار”ێک هەبێت بۆ ئەوەی سەرکوت بکرێت. کاتێک ڕاپەڕینەکە خۆی نەماوە و کۆتایی هاتووە، ئیتر دروستکردنی پەرلەمانێک بۆ “بەردەوامیدان بە خامۆشکردنی” شتێک کە خۆی خامۆشە، لۆژیک نییە.
پەرلەمانی ٢٠٢٥ ناتوانێت درێژکراوەی پەرلەمانی ٢٠٢١ بێت لە ئەرکدا، چونکە ئەو “هەڕەشەیە”ی کە لە ٢٠٢١ هەبوو، لە ٢٠٢٥ نەماوە.
ئەگەر پەرلەمانی ٢٠٢١ پەرلەمانی “کۆنتڕۆڵکردنی قەیران” بووبێت بۆ دەسەڵات، ئەوا پەرلەمانی ٢٠٢٥ پەرلەمانی “ئیدارەدانی دۆخی ئاسایی”یە. دەسەڵات چیتر پێویستی بەوە نییە خەڵک لە شەقام سارد بکاتەوە، چونکە خەڵکەکە لە شەقام نەماون.
ئێستا ئەرکی پەرلەمان گۆڕاوە بۆ دابەشکردنی پۆستەکان، پەسەندکردنی بودجە و مامەڵەکردن لەگەڵ دۆسیە هەرێمییەکان. بەکارهێنانی هەمان پێوەری ساڵی ٢٠٢١ بۆ دۆخی ٢٠٢٥، خوێندنەوەیەکی دابڕاوە لە زەمەنی خۆی.
بایکۆتکردنی پەرلەمانی ٢٠٢٥ بە پاساوی ئەوەی “درێژکەرەوەی پەرلەمانی سەرکوتە”، شەڕکردنە لەگەڵ تارماییەک. ڕاستییەکە ئەوەیە ڕاپەڕینەکە بەداخەوە کۆتایی هاتووە، بۆیە ئەو ئەرکە سیاسییەی کە بەدیل باسی دەکات (سەرکوت) چیتر بوونی نییە.
لێرەدا دەبێت جیاوازییەکی ورد بکەین: بانگەشەکردن بۆ چوونە پەرلەمان، بە مانای باوەڕبوون بە پیرۆزیی ئەم دامەزراوەیە یان تەمجیدکردنی نییە. بەڵکو بەشداریکردن بۆ ئەوەیە پەرلەمان وەک سەکۆیەک بەکاربهێنین بۆ تێکدانی ئەو ئارامییەی چینی دەسەڵاتدار دەیەوێت بۆ خۆی فەراهەمی بکات. ئێمە دەچینە ناو پەرلەمان نەک بۆ ئەوەی ببینە بەشێک لە ئامێرەکە، بەڵکو بۆ ئەوەی لە ناوەوە تێکیبدەین؛ بۆ ئەوەی پەردە لەسەر ڕێککەوتنە ژێربەژێرەکان هەڵماڵین و پڕۆسەی بەیاساییکردنی ستەم پەک بخەین یان لانی کەم خاوی بکەینەوە. کەواتە بەشداریکردنمان کردارێکی شۆڕشگێڕانەی ‘تێکدەرانە’یە بەرامبەر سیستەمەکە، نەک کردارێکی دۆستانەی ‘چاکسازانە’.
مێژووش وانەیەکی ڕوونی تێدایە. دوای دامرکاندنەوەی شۆڕشی ١٩٠٥ی ڕووسیا، قەیسەر بۆ ڕزگارکردنی دەسەڵاتەکەی و بەتاڵکردنەوەی وزەی شۆڕش، پەرلەمانێکی کارتۆنی دامەزراند بە ناوی “دوما”. ئەم پەرلەمانە ڕێک بۆ هەمان مەبەستی “سەرکوت و فریودان” دروستکرابوو کە ئێستا باس لە پەرلەمانی عێراقی ٢٠٢١ دوای ڕاپەڕینی ٢٠١٩ دەکرێت.
سەرەتا بەڵشەڤییەکان بایکۆتیان کرد، بەڵام کاتێک بینییان شەپۆلی شۆڕشەکە کشایەوە و دۆخەکە سارد بووەوە، خودی لێنین تاکتیکەکەی گۆڕی و بڕیاری دا بەشداری لەو “دوما”یەدا بکەن. لێنین نەچووە پەرلەمانەکەوە چونکە باوەڕی بە دیموکراسی قەیسەر هەبوو، بەڵکو وتی: “کاتێک شۆڕش لە پاشەکشەدایە، دەبێت بچینە ناو دامەزراوە کۆنەپەرستەکانەوە بۆ ئەوەی لەوێوە قسە لەگەڵ جەماوەر بکەین و سیستمەکە ڕیسوا بکەین.”
کەواتە، ئەگەر لێنین بەشداری لە پەرلەمانێکدا کردبێت کە بۆ کوشتنی شۆڕشی ١٩٠٥ دروستکرابوو تەنها لەبەر ئەوەی شۆڕشەکە خامۆش بووبووەوە، بۆچی دەبێت ئێمە لە ساڵی ٢٠٢٥ دا بایکۆت بکەین لە کاتێکدا دۆخەکە ڕێک هاوشێوەی ئەو سەردەمەیە؟ بەشداریکردن لە دۆخی “نەبوونی شۆڕش”دا، خیانەت نییە، بەڵکو تاکتیکێکی گونجاو و زیرەکانەیە.
سیاسەتی دروست ئەوە نییە لە بازنەی دروشمەکانی ڕابردوودا قەتیس بمێنین، بەڵکو پێویستە بوێرانە دان بەوەدا بنێین کە زەمەنی ڕاپەڕین تێپەڕیوە. ئەم قۆناغە نوێیە پێویستی بە چەک و ئامرازی نوێیە بۆ خەبات، نەک دووبارەکردنەوەی هەمان تاکتیکی شەش ساڵ لەمەوبەر.
١٩/١١/٢٠٢٥
