هەولێر و هێزی بەخشین

لە مێژووی نزیكدا، بۆ ئەوەی لەو هێزە تێبگەین لە هەولێردا نیشتەجێیە و ناوی بەخشین و دەستكراوەییە، دەبێت پرسیار لە هەڵەبجەییەكان و بارزانییەكان بكەین. لە تراژیدیای ئەنفال و هەڵەبجەدا، بەشێك لە خەڵكی ئەم دوو شوێنە، هەڵەبجە و بارزان، لە نزیك هەولێرەوە دەخرێنە ناو ئۆردوگاوە. ئەوەی ئەم كەسانە دەهێڵێتەوە و لە مردن ڕزگاریان دەكات، ئەو هێزی بەخشینەیە كە لە هەولێرەوە بەرەو پیریان دەچێت.
چیرۆكی خانەدانی و دەستكراوەیی هەولێرییەكان، لای هەڵەبجەییەكان و بارزانییە ئۆردوگا نشینەكانی خوار هەولێر، چیرۆكێكی سەرسوڕهێنەرە. چیرۆكێكە خەڵكی هەولێر لەناو ستەمی بەعسدا، ڕووبەڕووی ئەو هێزە ستەمكارە دەبێتەوە و ناهێڵێت هەڵەبجەییەكان و بارزانییەكان بێ‌ خواردن و بێ‌ ڕاخەر و بێ‌ ئاو ببن. لەكاتێكدا گەورەترین فشاری سیاسیی و سەربازیان لەسەر بووە، ئەمما دەستیان لە بەخەشینەكە هەڵنەگرتووە، ئەم ڕۆحی بەخشینە لەناو خێزانە هەڵەبجەییەكان و بارزانییەكاندا هەمیشە چیرۆكێكەوە و بۆ نەوەكانییانی دەگێڕنەوە.
لەم قۆناغی لافاوەی ناوچەكانی چەمچەماڵ و تەكییە، هەولێرییەكان جارێكی دیكە ئەو سروشتە بەخشینەی خۆیان دەرخستەوە. ڕەنگە ئەو شارە یەكێك بێت لەو شارە كوردییانەی، كە غەریبە لەناویدا هەرگیز هەست بە غەریب بوونی خۆی ناكات. شارێكی سەرنجڕاكێشە، هەتا ئێوارە لێیدەن ئەو بە شێوازی خۆی ڕووبەڕوو دەبێتەوە، كە شێوازەكەی لێدەرەكان شەرمەزار دەكات.
لەم ساتی بە پارچەپارچەكردنی كۆمەڵگەی باشوورەدا، لەم قۆناغی بە میدیاكردنی كۆمەڵگە، كە زۆر ترسناكە و كۆتاییەكی تاریكی هەیە، هیچ شارێك هێندەی هەولێر لە ڕێگەی زمانی شاشەكانەوە ئازار نەدرابێت. بەڵام چونكە ڕیشەیەكی خانەدانانەی هەیە، ئازارەكە هەڵدەمژێت و لە شوێنێكی تردا بە ئاكارێكی میهرەبانانەوە خۆی دەردەخاتەوە. ناكرێت سروشتی شارەكان نەناسین و لەبارەیانەوە قسە بكەین. سروشتی مرۆڤی هەولێری، جیایە لە سروشتی مرۆڤی كەركوكی، یان سلێمانی، یان هتد، هەولێر شارێكە لە بونیادی دروستكردنیدا شاری پیرۆز و بەخشین و قوربانیدان بووە. شارێك بونیادەكەی هێمن و ئارام و پیرۆزبێت، ئاكارەكەی و جوڵەكانیشی جیاوازن.
یەكێك لە ئاكارە بنچینەیەكانی هەولێر، چاوی لە ئەویتری دەرەوەی خۆی نییە، بەڵام ئەویتری دەرەوەی خۆی توشی هەر ڕووداوێكی ترسناك ببێتەوە دەیەوێت بە پیرییەوە بچێت. سروشتێكی ئارام و وەرگری هەیە. كاتێك لەناویدا دەژیت دەبیت بە بەشێك لە ئەو، ناونیشانی غەریبەیەكت ناداتێ‌، وەك خۆی لەناو خۆیدا تێكەڵت دەكات بە نەریت و ژیانەكەیەوە و ناتخاتە پەراوێزی شوناس پێیدانێكی ترەوە. كاتێكیش لە دەرەوە ئازار دەدرێت بێدەنگ تەماشا دەكات، دەیەوێت ئەویتری دەرەوەی هەموو هێزی خۆی لە ئازارداندا پیشان بدات، بەڵام لە چركەساتێكدا پەرچەكردارێك دەنوێنێت، كۆی دیدگای ئەویتر قوڵپ دەكاتەوە.
ڕەنگە یەكێك لە بنچینەكانی ئاكاری بەخشینەكەی پەیوەندی بە قوڵایی مێژووەكەیەوە هەبێت. ئەو سەردەمەی هۆریاییەكانی زاگرۆس شارەكە دروست دەكەن، دەبێتە قیبلەی میزۆپۆتامیا، هەموو كەسێك كە دێتە ناوی ئەركییەتی قوربانییەك بكات و ببەخشێت. قوربانیییەكە بۆ خوداوەندە_بێڵ_ە كە شارەكە بەناوییەوە كراوە و یەكێكە لە شاژنە خودا دێرینەكان، وشەی _ئور_ی پێش ناوەكەش، بە واتای شار دێت، كە خراوەتە پێشییەوە و بووە بە _ئوربێڵ_ ئەم بەخشینە لە شارەكەدا ڕیشەیەكی شەش هەزار ساڵی هەیە. ئێستا هەمان نەوەی هۆریاییەكانی شارەكە، سەرلەنوێ‌ لەسەر نەریتی باوباپیرانیان، ئەركی بەخشین بەخۆیان دەسپێرن.
دەبێت بەوجۆرە تەماشای ئەو شارە بكەیت، لە چركەساتی بەهاناوە چوونەوە دیوە ڕاستەقینەكەی پیشان دەدات. چ لە مێژووی دێریندا، چ لەم مێژووە نزیكییەدا، ئەو شارە واخۆی دەبینێت خانەدانێكە و لەكاتی بەهاناوە چووندا هەڵدەستێتەوە و ئەركە خانەدانییەكەی خۆی جێبەجێ‌ دەكات، پاشان دەچێتەوە ناو ماڵەكەی خۆی و تاكاتێكی پێویست نایەتە دەرەوە. بۆی گرنگ نییە تۆی دەرەوە چۆن دەیبینیت، ئەمما كە كاتی خۆی دێت، پێتدەڵێت:ئەمە شوناسە ڕاستەقینەكەی منە.
(وەك تێبینییەك: نەمویست لەسەر ئاكاری بەخشین لەناو قوڵایی مێژووی كورددا قسە بكەم، چونكە نەریتێكی دێرینە و لە زۆر وێستگەی گرنگی مێژووییدا دەردەكەوێت و پێویستی بەوەیە بە كتێب لەسەری بنووسرێت. لێرەدا تەنها مەبەستم ئەوە بوو سەرنجێك لەسەر شاری هەولێر لە دوو قۆناغی بەخشیندا بخەمە ڕوو.)

نەبەز گۆران