توانا نوری:
کاک رەنج، دیارە مەبەستی تۆ و ئەو هەڵمەتانەی ئەنجامی دەدەیت خزمەتکردنە بە خەڵکی هەژار و پڕکردنەوەی کەلێنەکان، بەڵام لە ڕووی سیاسی و ئیدارییەوە، ئەم کارەی تۆ مەترسییەکی گەورەی شاراوەی تێدایە کە دەکرێت بەم خاڵانە پوخت بکرێتەوە:
١. کەمکردنەوەی فشار لەسەر دەسەڵات
گەورەترین چەکی دەستی هاوڵاتی بریتییە لە “تووڕەیی و فشار”. کاتێک حکومەت نەخۆشخانەیەک نۆژەن ناکاتەوە یان قوتابخانەیەک دروست ناکات، ئەرکی کۆمەڵگە و میدیایە ئەوەیە فشار دروست بکەن تا حکومەت ناچار بێت داهاتی وڵات بۆ ئەو سێکتەرە تەرخان بکات. کاتێک تۆ دێیت و بە پارەی خێرخوازان ئەو قوتابخانەیە دروست دەکەیت، ڕاستەوخۆ ئەو “فشارە” سفر دەکەیتەوە و حکومەت لەو بەرپرسیارێتییە ڕزگار دەکەیت. بەمەش دەسەڵاتداران ئاسوودە دەبن، چونکە دەزانن ئەگەر ئەوان نەیکەن، رەنج سەنگاوی بۆیان دەکات
٢. گڕینی ئەرک بۆ “منەت” و “خێر”
دابینکردنی دەرمان، خوێندن، و ڕێگاوبان “مافی سەرەتایی” هاوڵاتییە و ئەرکی سەرەکی حکومەتە، نەک خێر و سەدەقە. کەمپینەکانی تۆ وادەکەن هاوڵاتی لەجیاتی ئەوەی داوای “ماف” بکات، فێر بێت دەست بۆ “خێر” پان بکاتەوە. تۆ بەم کارەت چەمکی “هاوڵاتیبوون” دەکوژیت و چەمکی “رەعیەت” و سواڵکردن زەق دەکەیتەوە. کوردستان وڵاتێکی هەژار نییە تا وەک وڵاتانی ئەفریقا بە کۆمەک بەڕێوە بچێت، بەڵکو وڵاتێکی دەوڵەمەندە بەڵام خراپ بەڕێوە دەبرێت.
٣. پتەوکردنی عەقڵییەتی تەسلیمبوون و سڕکردنی کۆمەڵگە
کاریگەرییە هەرە مەترسیدارەکەی ئەم هەڵمەتانە ئەوەیە کە کۆمەڵگە لە چەمکی مۆدێرنی “هاوڵاتیبوون” و “ماف”ـەوە دەگەڕێنێتەوە بۆ قۆناغی پێش دەوڵەت، واتە قۆناغی “رەعیەت” و “خێرپێکردن”. لەم دیدگایەوە، کارەکە خزمەتکردنە بە عەقڵییەتێکی کۆنەپەرست کە تێیدا تاکەکان لەبری ئەوەی داوای دادپەروەری و سیستەمێکی ڕێکخراو بکەن، فێر دەکرێن چاوەڕێی دەستی خێرخواز و بەزەیی دەوڵەمەندەکان بن. ئەمەش وا دەکات پرۆسەی هوشیاربوونەوەی کۆمەڵایەتی پەک بکەوێت و ئەركی دامەزراوەیی دەوڵەت بە “سەدەقە” و “منەت” پڕبکرێتەوە، کە لە جەوهەردا کوشتنی ڕۆحی یاخیبوون و داواکردنی گۆڕانکاریی ڕیشەییە.
لە لایەکی ترەوە، ئەم شێوازە وەک “موسەکین” یان “تلیاکی کۆمەڵایەتی” کار دەکات بۆ سڕکردنی تووڕەیی خەڵک و پاراستنی دۆخی چەقبەستووی دەسەڵات. بە بەکارهێنانی سۆزی ئایینی و پیرۆزکردنی هەژاری وەک تاقیکردنەوەیەکی ئیلاهی، ڕەخنە و لێپرسینەوە لە هۆکارە ڕاستەقینەکانی نەبوونی خزمەتگوزاری دەشاردرێنەوە. ئەمە میکانیزمێکی دێرینە کە تێیدا کێشە سیاسی و ئابوورییەکان بە “دوعا و پارەبەخشین” چارەسەر دەکرێن نەک بە پلاندانانی زانستی، بەمەش دەسەڵاتداران لەژێر پەردەی پیرۆزیی خێرخوازیدا لە بەرپرسیارێتی دەرباز دەبن و سیستەمە گەندەڵەکە بێ دژایەتیکردن درێژە بە تەمەنی خۆی دەدات.
٤. بەلاڕێدابردنی ڕۆڵی میدیا
ئەرکی ڕاستەقینەی میدیاکارێکی وەک جەنابت ئەوە نییە ببیتە بەڵێندەر و پارە کۆبکەیتەوە. ئەرکی تۆ ئەوەیە مایکرۆفۆنەکەت ببەیتە بەردەم وەزیر و بەرپرسەکان و لێیان بپرسیت: “کوا پارەی نەوت؟ کوا داهاتی ناوخۆ؟ بۆچی دەبێت خەڵک پارەی نەشتەرگەری نەبێت؟”. کاتێک تۆ دەچیت پارە کۆدەکەیتەوە، تۆ وازت لە ئەرکی “چاودێریکردن” هێناوە و بوویتە بەشێک لە سیستەمێك کە کەمتەرخەمی حکومەت دادەپۆشێت.
٥. باج و داهاتی گشتی چی لێ دێت؟
هاوڵاتی ئەم وڵاتە بە چەندین شێواز باج و رسوومات دەدات بە حکومەت. کاتێک داوایان لێ دەکرێت بەشێک لە پارەکەیان بدەن بە کەمپینەکانی تۆ بۆ دروستکردنی پڕۆژە، ئەوا هاوڵاتی “دووجار” پارەی لێ دەسەنرێت (جارێک وەک باج بە حکومەت، جارێکیش وەک کۆمەک بە تۆ). ئەمە ستەمە لە خەڵک و پاککردنەوەی ئەستۆی حکومەتە لە دزی و بەهەدەردان.
دەرەنجام
کاک رەنج، خێرکردن بۆ حاڵەتی کارەسات و لافاو و بومەلەرزە دەبێت، نەک بۆ چارەسەرکردنی کەمتەرخەمی حکومەتێک کە ملیارەها دۆلار داهاتی هەیە. تکایە لەجیاتی ئەوەی لەبری حکومەت ئیش بکەیت، خەڵک هان بدە لێپرسینەوە لە حکومەت بکەن. پارەی خێرخوازان با بۆ فشار بەکاربێت، نەک بۆ داپۆشینی عەیبەکانی دەسەڵات.
