هێمن عەلی :
لەم جیهانە شارستانییەدا، کاتێک کۆمپانیایەک لە ڕووی دارایی و کارگێڕییەوە فەشەل دەهێنێت، بە سادەیی و بە پێی یاسا دەچێتە بەردەم دادگا، ئیعلانی ئیفلاسبوون (کۆنکۆرس) دەکات و بە ڕاشکاوی بە خەڵک و کڕیارەکانی دەڵێت: “من کۆتاییم هات و توانای بەردەوامبوونم نەماوە”. ئەمە جۆرێکە لە داننانی بەرپرسیارانە بە شکستدا. بەڵام لەم وڵاتەی ئێمەدا، گیرمان خواردووە بەدەست دوو “کۆمپانیای” سیاسییەوە، کە ساڵانێکی درێژە نەک هەر ئیفلاسیان کردووە، بەڵکو لە ناوەوە بۆگەنیشیان کردووە، کەچی هێشتا بە زۆر و بە هێزی چەک خۆیان بەسەر خەڵکدا سەپاندووە و ئامادە نین ئیعلانی فەشەلی خۆیان بکەن! پارتی و یەکێتی دەمێکە کۆنکورسیان کردووە، نەک تەنها لە ڕووی ئابوورییەوە، بەڵکو لە ڕووی ئەخلاقی، نەتەوەیی و سیاسییەوە.
بۆ ئەوەی لەم فەشەلە قووڵە بگەین، با سەیرێکی حاڵیان بکەین لە بەغدا، چەندە سووک و بێ ئیرادە دەرکەوتن! کارنامەی حکومەتەکەی عەلی زەیدی و حکومەتە یەک لە دوای یەکەکانی بەغدایان پەسەند کرد، بەبێ ئەوەی یەک داخوازیی ڕاستەقینەی کوردی تێدا بێت. لە بڕی مافی نەتەوەیەک، کەوتنە پاڕانەوە بۆ چەند پۆستێکی کاتی و بێبەها. ئەمە لوتکەی مایەپووچییە، کاتێک حیزبێک بە ناوی نەتەوەیەکەوە قسە بکات، بەڵام بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە تایبەتەکانی خۆی و وەرگرتنی چەند پۆستێک، هەموو شتێک هەڕاج بکات.
ئەم دووفاقی و دووڕووییەی ئەم دوو حیزبە شکستخواردووە، تەواو لەو تابلۆ دەروونییە دەچێت کە نووسەر ڕۆبەرت لوی ستیڤنسن لە ڕۆمانی شەدەکاریدا کێشاویەتی: (دکتۆر جەیکڵ و مستەر هاید)، کە بەلای منەوە گرنگترین ڕۆمانە. وەک چۆن دکتۆر هێنری جەیکڵ لە ڕواڵەتدا پزیشکێکی بەڕێز، خاوەن پێگە و ئەتەکێتە، بەڵام لە ناوەوە لایەنێکی تاریک و دڕندەی هەیە بە ناوی “مستەر هاید” کە هێمایە بۆ غەریزە هەرە سەرەتایی، تاریک و وێرانکەرەکانی مرۆڤ.
“جەیکڵ بۆ کامێرا، هاید بۆ خەڵک”
پارتی و یەکێتی، ڕێک بەرجەستەی ئەم نەخۆشییە دەروونییەن! کاتێک لەسەر شاشەی تەلەفزیۆنەکان دەردەکەون، یان کاتێک پێشوازی لە دیپلۆماتکارانی بیانی دەکەن، ماسکەکەی “دکتۆر جەیکڵ” دەپۆشن؛ قسە لەسەر دیموکراسی، مافی مرۆڤ، خەمخۆری بۆ میللەت و خەباتی نەتەوەیی دەکەن. دەیانەوێت بەم ڕووخسارە ساختەیە کۆمەڵگا و جیهان بخەڵەتێنن و خۆیان وەک ڕزگارکەر نیشان بدەن.
بەڵام لە واقیعدا، لە پشت دەرگا داخراوەکان، لە مامەڵەکردن لەگەڵ قووتی خەڵک، و لە کاتی چوونە بەغدا بۆ بەشکردنی کێکەکە، ڕووخسارە ڕاستەقینەکەیان کە “مستەر هاید”ە دەردەکەوێت. لێرەدا غەریزە ئاژەڵیی و سەرەتاییەکانیان (پەرستنی دەسەڵات، چاوچنۆکی، دزی، ملکەچی بۆ بێگانە و سەرکوتکردنی نەیارەکانیان) کۆنترۆڵیان دەکات. هایدی ناو پارتی و یەکێتی، ڕێک وەک ئەوەی لە دەقە سکۆتلەندییەکەدا هاتووە، ئەو غەریزە تاریکەیە کە کۆمەڵگا باجەکەی دەدات. ئەوان کەرامەتی تاک و کۆمەڵگایان خستووەتە ژێر پێی غەریزەی مانەوەی خۆیانەوە.
ئەوان وەک دوو کۆمپانیای ئیفلاسکراو وان کە تەنها بە فرتوفێڵ و دزینی پشکی هاوڵاتیان ماونەتەوە. فەشەلیان هێناوە لە دروستکردنی دەوڵەت، لە دابینکردنی مووچە، لە پاراستنی کەرامەتی مرۆڤی کورد. کاتی ئەوە هاتووە کۆمەڵگا ئەم ماسکانە بدڕێنێت و ڕووخساری ڕاستەقینەی “هاید” بۆ هەمیشە ئاشکرا بکات، و دەرگای ئەم کۆمپانیا مایەپووچانە بۆ هەمیشە دابخات!
سەرچاوەکان
ڕۆمانی شەدەکاری: Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde لە نووسینی ڕۆبەرت لوی ستیڤنسن (Robert Louis Stevenson).
قضية الدكتور جيكل والسيد هايد الغريبة: https://www.hindawi.org/books/96040379/
