Home بیروڕایەک حوکمڕانی و دوو ڕوواڵەت؛ هاوکێشەی تاڵانکاری و ڕاکردن لە بەرپرسیارێتی

یەک حوکمڕانی و دوو ڕوواڵەت؛ هاوکێشەی تاڵانکاری و ڕاکردن لە بەرپرسیارێتی

by admin
0 کۆمێنتەکان 13 بینینەکان

ريبوار ياسين فه تاح:   

حوکمرانی لە هەرێمی کوردستان مێژوویەکی درێژی لە تەمومژ و دژبەیەک کایەی سیاسی هەیە، بەڵام کابینەی نۆیەم تاقیکردنەوەیەکی بێوێنە بوو لە بێباکی و چەواشەکاریی سیاسی، کە تێیدا هەردوو حزبی دەسەڵاتدار (پارتی و یەکێتی) لێهاتوویی خۆیان لە دابەشکردنی دەستکەوتەکان و ڕاکردن لە بەرپرسیارێتی نیشاندا. مۆدێلی “شەریکایەتی لە بەشینەوەی سامان و ئۆپۆزسیۆن بوون لە کاتی تەنگانەدا” بووەتە گەورەترین پەتایەک، کە متمانەی هاووڵاتی بە دامەزراوەکانی دەوڵەت بە تەواوی وێران کردووە. شەقامی چەوساوەی کوردستان چیتر ناچێتە ژێر باری ئەم یارییە دووفۆرمییە، و کاتی ئەوە هاتووە ڕووبەرووی ئەم ڕاستییە تاڵە ببینەوە.

پارتێک کە خۆی بە خاوەنی ڕەها دەزانێت و یەکێتییەک کە لە ناو ماڵەکەدا ڕەخنە دەگرێت

سیاسەتی پارتی دیموکراتی کوردستان لەم کابینەیەدا لەسەر بنەمای قۆرخکاریی بڕیاری سیاسی و ئابووری داڕێژراوە. ئەوان هەمیشە وای نیشان دەدەن کە جومگەکانی دەسەڵات تەنها لەژێر کۆنترۆڵی ئەواندا دەتوانێت بەڕێوە بچێت، و کاتێکیش حکومەت تووشی بنبەست یان قەیرانی دارایی دەبێت، پەنجەی تۆمەت بۆ لایەنەکانی تر یان دەستوەردانی دەرەکی ڕادەکێشن. ئەم دیدگا سەرەڕۆییە شەریکەکانی تری حکومەتی کردووەتە پاشکۆ، و پرۆسەی حوکمرانی لە دامەزراوەییەوە گۆڕی بۆ حزبیی-خێزانی.

لە لایەکی تری هاوکێشەکەوە، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان جۆرە نمایشێکی سیاسی پێشکەش دەکات کە تەنها دەکرێت ناوی بنرێت “شۆکی هۆشیاریی درەنگوەخت”. ناکرێت بۆ ماوەی چەندین ساڵ وەزیرەکانت لە بەرزترین پۆستی وەزاری، دارایی و ئەمنیدا بن، تەواوی ئیمتیازات و بودجەی زۆربەی زۆری جومگەکانی زۆنی سەوز ببەیت، بەڵام کاتێک شەقام دەکوڵێت و کاتی هەڵبژاردن دێت، یەکسەر خەبەر بێتەوە و بڵێیت: “ئەم کابینەیە شکستخواردوو و ماوە بەسەرچووە!”

ئەم گوتارەی یەکێتی پێچەوانەی سەرەتاییترین بنەماکانی لۆژیک و زانستی سیاسییە. ئەگەر کابینەکە بەسەرچووە، ئەی شەرعیەتی وەزیرەکانی تۆ لە کوێوە دێت؟ ئەگەر کابینەکە شکستخواردووە، واتا وەزیرەکانی تۆش بەشێکن لەو شکستە گەورەیە. ئەم ستراتیژییەتە تەنها هەوڵێکی هەرزانە بۆ خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی مێژوویی ئەو داڕمانە ئابووری و کۆمەڵایەتییەی کە بەسەر هەرێمدا هاتووە.

سێ جومگەی تاڵانکاری: نەوت، مووچە، و خاڵە سنوورییەکان

ئەم دووفۆرمییە مێدیایە ناتوانێت ئەو ڕاستییە حاشاهەڵنەگرانە بشارێتەوە کە هەردوو حزب پێکەوە بەرپرسیارن لە سێ گەورەترین قەیرانی ژیانی خەڵک:

دۆسیەی نەوت و داهات: پارتی بە سیاسەتی سەربەخۆی ئابووری و گرێبەستە نادیارەکانی، دۆسیەی نەوتی گەیاندە بنبەست، تا دواجار بەغدا دەستی بەسەردا گرت. لە بەرامبەردا، یەکێتی نەک هەر تەنها هاوبەش بوو، بەڵکو داهاتە ناوخۆییەکانی زۆنی سەوزی وەک خەزێنەیەکی تایبەتی حزب بەکارهێنا و ڕادەستی گەنجینەی گشتی نەکرد.

قەیرانی مووچە و بژێوی: فەرمانبەران و هاووڵاتیان کراونەتە بارمتەی ململانێی سیاسی نێوان هەولێر و بەغدا. لە کاتێکدا خەڵک لە بێمووچەییدا دەناڵێنێت، نە پارتی و نە یەکێتی ئامادە نین چاکسازی ڕاستەقینە لە لیستی ناوی “بندیوارەکان” و خانەنشینە حزبییەکانی خۆیاندا بکەن، کە بودجەی گشتییان هاڵۆشیوە.

قاچاخچییەتی و خاڵە سنوورییەکان: دەروازە سنوورییەکانی هەرێم لە حاجی ئۆمەران و ئیبراهیم خەلیلەوە تا پەروێزخان و باشماخ، لە جیاتی ئەوەی ببنە سەرچاوەی بووژانەوەی ژێرخانی ئابووری، بوونەتە مۆڵگەی دەوڵەمەندبوونی کۆمپانیا سێبەرەکانی هەردوو خێزانی دەسەڵاتدار. قاچاخچییەتی ڕێکخراو و سەرانەستاندن لە بازرگانان، داهاتی گشتی کردووەتە پشکی حزبی.

کاتی ڕاپەڕینی هۆشیاریی شەقامە

ئەم شەڕە مێدیایە توندە و ئەم هێرشە دوولایەنەیەی نێوان پارتی و یەکێتی تەنها شانۆگەرییەکی داڕێژراوە بۆ ڕاکێشانی سۆزی دەنگدەران لە کاتی هەڵبژاردنەکاندا. پارتی دەیەوێت خۆی وەک پارێزەری تاکە و قەوارەی هەرێم نیشان بدات، و یەکێتیش دەیەوێت وەک دەنگی ناڕەزایەتیی زۆنی سەوز خۆی بسەپێنێتەوە.

ڕاستییە تاڵەکە ئەوەیە: کاتێک کۆبوونەوە داخراوەکان دەستپێدەکەن و کاتی دابەشکردنی پۆست و پشکی کۆمپانیا حزبییەکان دێت، ناکۆکییەکان نامێنن و هەردوولا دەبنەوە بە یەک جەستە. شەقامی ناڕازی و هێزە ئۆپۆزسیۆنە ڕاستەقینەکان دەبێت ئەم هۆشیارییە بڵاو بکەنەوە کە چاکسازی بەم دەسەڵاتە پشکپشکێنەیە ناکرێت؛ ئەوەی هەیە تەنها ململانێیە لەسەر مانەوە لە دەسەڵات و پاراستنی ئیمپراتۆرییەتە داراییەکانیان لەسەر حسابی بژێوی، مووچە و داهاتووی هاووڵاتیانی کوردستان. چیتر کاتی بێدەنگی نییە؛ دەبێت ئەم “بانێکە و دوو هەوایە” لە ڕەگەوە هەڵبکێشرێت.

 

 

 

لێدوانێک بەجێ بهێلە