توانا محەمەد نوری: 
کاتێک سەیری ململانێکانی ناو کۆمەڵگەی کوردستان دەکەین، زۆرجار وادەردەکەوێت کە کێشەکان تەنها لەسەر ئایین یان دابونەریتن. بەڵام ئەگەر قووڵتر بچینە ناوەوە، دەبینین کە ئەو هەوڵانەی هێزە ئیسلامییەکان دەیدەن بۆ تەنگپێهەڵچنینی ئازادیی ڕەخنەگرتن، لە بنەڕەتدا بەشێکن لە خەباتێکی چینایەتی و هەوڵێکن بۆ پاراستنی هەژموونی ئایدۆلۆژی و ئابووریی خۆیان. ئیسلامی سیاسی، وەک ئامرازێکی دەستی چینی باڵادەست، هەوڵدەدات هەر دەنگێک کپ بکات کە ڕەخنە لە بنەماکانی سیستەمەکە دەگرێت.
نموونەی بەهار عەلی، کە پارێزەر و چالاکوانێکی بواری مافەکانی ژنانە، زۆر بەڕوونی ئەمەمان بۆ دەردەخات. کاتێک بەهار ڕەخنە لە یاسای باری کەسێتی و پرسی فرەژنی دەگرێت، ئەو تەنها قسە لەسەر بابەتێکی کۆمەڵایەتی ناکات، بەڵکو پەنجە دەخاتە سەر برینێکی قووڵی سیستەمی باوکسالاری و سەرمایەداری کە ژن وەک موڵک و کاڵا سەیر دەکات. هێرشکردنە سەری و بەکارهێنانی یاسا بۆ دەستگیرکردنی، نیشانەی ئەوەیە کە چۆن دامەزراوەکانی دەوڵەت و هێزە کۆنەپارێزەکان یەکدەگرن بۆ پاراستنی ئەو پێکهاتە چینایەتییەی کە سوودیان پێدەگەیەنێت.
لە لایەکی ترەوە، کەیسەکەی یونس ڕاوی، کە نووسەر و ڕەخنەگرێکی ئیسلامی سیاسییە، ڕەهەندێکی تری ئەم ململانێیەمان نیشان دەدات. یونس، کە خۆی پاشخانێکی ئایینی هەیە، کاتێک ڕەخنە لە بەکارهێنانی ئایین دەکات بۆ مەرامی سیاسی، دەبێتە هەڕەشە بۆ سەر بەرژەوەندییەکانی ئەو هێزانەی کە بازرگانی بە ئایینەوە دەکەن. بۆ ئیسلامییەکان، ڕەخنەکانی یونس تەنها جیاوازییەکی فیقهی نییە، بەڵکو لێدانە لەو سەرمایە ڕەمزییەی کە ئەوان بۆ کۆنترۆڵکردنی جەماوەر و بەدەستهێنانی دەسەڵات و سەروەت بەکاریدەهێنن.
ئەم دوو نموونەیە دەریدەخەن کە چۆن ئایین وەک ئایدۆلۆژیایەک بەکاردەهێنرێت بۆ پاساوهێنانەوە بۆ نایەکسانییەکان و سەرکوتکردنی ناڕەزایەتییەکان. ئایین لە دەستی هێزی سیاسیدا دەبێتە ئامرازێک بۆ بێهۆشکردنی خەڵک و دوورخستنەوەیان لە تێگەیشتن لە هۆکارە ڕاستەقینەکانی چەوساندنەوەیان. کاتێک کەسێکی وەکو بەهار یان یونس هەوڵدەدەن ئەم هۆشیارییە دروست بکەن، یەکسەر دەبنە ئامانجی هێرشەکان، چونکە دەنگیان هەڕەشەیە لە سەر ئەو بنەمایانەی کە دەسەڵاتدار لەسەریان وەستاون.
ئەم هاوئاهەنگییەی نێوان دەسەڵاتی سیاسی و جەمسەرە کۆنەپارێزەکان، ڕێکەوت نییە، بەڵکو ‘گرێبەستێکی بێدەنگە’ بۆ پاراستنی سیستمەکە. لێرەدا دەسەڵاتی سەرمایەداری و ئیسلامی سیاسی وەک دوو ڕووی یەک دراو دەردەکەون؛ یەکێکیان شەرعیەتی ‘یاسایی و سیاسی’ بۆ سیستەمەکە فەراهەم دەکات و ئەوی تریان شەرعیەتی ‘ئایینی و پیرۆز’. هەربۆیە کاتێک دەنگێکی ناڕازی سەر هەڵدەدات، هەموو ماشێنی دەوڵەت، لە دادگاکانەوە تا دامەزراوە ئەمنییەکان، دەخرێنە خزمەت ئەو سەرکوتکارییەی کە بە بەرگی ئایین ڕووپۆش کراوە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە ‘هۆشیاریی جەماوەر’ گەورەترین هەڕەشەیە بۆ سەر ئەو هاوسەنگییە بەرژەوەندخوازانەی کە هەردوولای لەسەر وەستاوە.
تەنگپێهەڵچنینی ئازادیی ڕادەربڕین لە کوردستان، تەنها کێشەیەکی مافی مرۆڤ نییە، بەڵکو بەشێکی جیانەکراوەیە لە قەیرانی سیستەمی ئابووری و سیاسی. کاتێک گەنجان بێکارن، ژنان دەچەوسێنرێنەوە، و سەروەت و سامان لە دەستی کەمینەیەکی بچووکدایە، دەسەڵاتدار و هێزە ئیسلامییەکان پێویستیان بە دروستکردنی دوژمنی وەهمی و ترساندنی خەڵک هەیە بەناوی پاراستنی پیرۆزییەکانەوە. بەمشێوەیە، سەرنجی خەڵک لەسەر کێشە بنەڕەتییەکانی وەک هەژاری و نادادی لادەبەن.
بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم دۆخە، تەنها قسەکردن لەسەر ئازادیی ڕادەربڕین بەس نییە. دەبێت تێبگەین کە ئازادیی ڕاستەقینە تەنها کاتێک بەدەست دێت کە بنەما ئابووری و کۆمەڵایەتییەکانی چەوساندنەوە لەناو ببرێن. بەرگریکردن لە کەسانی وەک بەهار عەلی و یونس ڕاوی دەبێت بەشێک بێت لە خەباتێکی فراوانتر دژی پێکهاتەی سیاسی و ئابووریی باڵادەست، نەک تەنها شەڕێکی فیکری لەگەڵ هێزە ئیسلامییەکان. دەبێت هۆشیاریی چینایەتی دروست بکرێت کە خەڵکی کرێکار و زەحمەتکێش تێبگەن بەرژەوەندییەکانیان لە کوێدایە و کێ بەڕاستی دەیانچەوسێنێتەوە.
هەوڵه هاوبەشی دەسەڵاتی کوردایەتی و خزمەتچیەکانی لەناو ئیسلامی سیاسی و رەوتە ئیسلامیەکاندا بۆ کپکردنی ڕەخنەکان نیشانەی هێزیان نییە، بەڵکو نیشانەی لاوازی و ترسە لەو هۆشیارییەی کە خەریکە لەناو جەماوەری زەحمەتکێش و چەوساوەدا دروست دەبێت. هەر دەنگێکی ڕەخنەگرانە هەنگاوێکە بەرەو هەڵماڵینی ئەو ڕووپۆشە ئایدۆلۆژییەی کە سیستەمەکە خۆی پێدەشارێتەوە و رێگای ئازادی و رزگاری لەدەسەڵاتی مشەخۆری بۆرژوازی کورد نزیکتر دەکاتەوە.
