نووسینی: هێمن عەلی
٢٥ی ئەیلوول بۆ زۆرێک لە کوردان ڕۆژی هیوا بوو. ملیۆنان کەس بە دەنگی خۆیان خواستی دیاریکردنی چارەنووسی خۆیان دەربڕی. بەڵام تەنها چەند هەفتەیەک دواتر، ئەو هیوا گەورەیە بە شکستێکی تاڵ کۆتایی هات.
دوای ڕیفراندۆمی ٢٠١٧، کەرکووک و خانەقین و چەندین ناوچەی دیکە کەوتنەوە ژێر ڕکێفی بەغدا، و بەشێک لەو دەستکەوتانەی کە بەرهەمی خەبات و قوربانیدانی چەندین نەوە بوون، لەدەست چوون. ئەو شکستە هیوای خەڵکی بریندار کرد و متمانەیان بە سەرکردایەتیی سیاسی لاواز کرد.
نەتەوە یەکگرتووەکان هۆشداریی دابوو کە ئەنجامدانی ڕیفراندۆم لە ناوچە جێناکۆکەکان، بەتایبەتی کەرکووک، دەتوانێت دۆخەکە ئاڵۆزتر بکات.[١] سەرکردایەتی دەبووایە ئەو هۆشدارییە بە جدی وەربگرێت، بەڵام پێم وایە وەک پێویست لەبەرچاو نەگیرا، و زیانەکەی ڕاستەوخۆ بەر خەڵک کەوت.
بە بڕوای من، شکستی ٢٠١٧ زامی ئاشبەتاڵی ١٩٧٥ی دووبارە کردەوە. لە ١٩٧٥دا، دوای ڕێککەوتننامەی جەزائیر لە نێوان ئێران و عێراقدا، ئێران پشتیوانیی خۆی لە بزووتنەوەی کورد بڕی و بزووتنەوەکە تووشی شکست بوو؛ ڕووداوێک کە بەڵگەنامەکانی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا تۆماریان کردووە.[٢] چل و دوو ساڵ دواتر، کورد جارێکی دیکە ڕووبەڕووی پاشەکشە بووەوە، چونکە ئامادەکاری و یەکڕیزیی پێویست بۆ ڕیفراندۆمەکە نەبوو. هەرچەندە هۆکارەکانی ئەو دوو شکستە جیاواز بوون، بەڵام لە هەردووکیاندا خەڵکی کوردستان باجێکی قورسیان دا.
دیاریکردنی چارەنووس مافی ڕەوای گەلی کوردە، و ڕەخنەی من لە کات و شێوازی بەڕێوەبردنی ڕیفراندۆمەکەیە. پێش بڕیارێکی لەو جۆرە، دەبووایە ڕوون بێت کێ پشتیوانیمان دەکات و کێ دژمان دەوەستێتەوە. وەک من دەیبینم، هەڵوێستی ئەو لایەنانە بە وردی هەڵنەسەنگێنرا، بۆیە ئەوەی بە دەیان ساڵ بە خوێن و ماندووبوون بەدەست هاتبوو، لە چەند ڕۆژێکدا کەوتە مەترسییەوە.
یادی ڕیفراندۆم دەبێت دەرفەتێک بێت بۆ داننان بە هەڵەکان، لێپرسینەوە لە بەرپرسان و فێربوون لە ڕابردوو. لە نێو ئاهەنگ و دروشمەکاندا، نابێت لەدەستدانی کەرکووک و خانەقین و ئەو زیانانەی بەر خەڵک کەوتن، لەبیر بکرێن.
ڕێزگرتن لە خەونی گەلی کورد، بە پاراستنی ژیان و دەستکەوتەکانی خەڵک دەست پێدەکات. ئەو خەونەی چەندین نەوە بە خەبات و قوربانیدان زیندوو ڕایانگرتووە، پێویستی بە سەرکردایەتییەکی بەرپرسیار هەیە کە بە ژیری و پلانی ڕوون، بەرەو بەدیهێنانی هەنگاو بنێت.
سەرچاوەکان:
١. نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕاگەیەندراوی وتەبێژی سکرتێری گشتی سەبارەت بە ڕیفراندۆمی هەرێمی کوردستان، ٢٠١٧.
٢. وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا، Foreign Relations of the United States, 1969–1976، بەرگی ٢٧ (ئێران؛ عێراق، ١٩٧٣–١٩٧٦)، بەڵگەنامەی ژمارە ٣٠٦.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v27/d306
