ئایا کاتی گەڕانەوەی چەپەکان هاتووە؟

نووسینی هێمن عەلی:   
لە ئەوروپادا، گرانیی ژیان و کرێی خانوو ژیانی خەڵکیان قورس کردووە. پەنابەرانیش لە پاڵ ئەم کێشانەدا ڕووبەڕووی جیاکاری دەبنەوە. ڕاستڕەوە توندڕەوەکان پەنابەران تاوانبار دەکەن، لە بەرامبەردا هەڵبژاردن و ڕاپرسییە تازەکان نیشان دەدەن کە چەپەکان لە چەند وڵاتێکی ئەوروپا بەرەو پێش دەچن.
بەرلین نموونەیەکی بەرچاوە. بەپێی ئاژانسی هەواڵی ڕۆیتەرز، پارتی «دی لینکە» لە هەڵبژاردنی ئەیلوولی ٢٠٢٦دا بە ٢٥٫٣٪ی دەنگەکان بووە یەکەم هێزی سیاسیی شار. ئەلیف ئێراڵپ، کاندیدی پارتەکە، دەیەوێت ببێتە سەرۆکی حکومەتی بەرلین، بەڵام بۆ گەیشتن بەو پۆستە پارتەکەی پێویستی بە هاوپەیمانی هەیە. کێشەی خانوو و بەرزیی کرێ لە پرسە سەرەکییەکانی هەڵبژاردنەکە بوون.
لە سوید، بەپێی ئاژانسی هەواڵی ئەسۆشیەیتد پرێس (ئەی پی)، بەرەی ئۆپۆزسیۆنی چەپ و ناوەڕاستی چەپ لە هەڵبژاردنی ٢٠٢٦دا ١٧٦ کورسی لە کۆی ٣٤٩ کورسی بەدەستهێنا و بە جیاوازییەکی کەم سەرکەوت. پارتی چەپ بەشێکە لەو بەرەیە، بەڵام هێشتا پێکهێنانی حکومەت دیار نییە.
لە فینلەندا، بەپێی ڕاپرسیی دەزگای ڕادیۆ و تەلەفزیۆنی گشتیی فینلەندا (ئولێ)، پشتیوانیی «هاوپەیمانیی چەپ» گەیشتووەتە ١١٫٧٪؛ بەرزترین ئاستی ئەو پارتە لە ڕاپرسییەکانی یلەدا. ئەمە نیشانەی زیادبوونی پشتیوانییە، بەڵام ئەمە ئەنجامی هەڵبژاردن نییە.
لە دانیمارک، بەپێی ئەنجامە فەرمییەکانی دەزگای ئاماری دانیمارک، پارتی «چەپی سەوز» لە هەڵبژاردنی ئاداری ٢٠٢٦دا پێنج کورسی زیاتری بەدەستهێنا و بە ٢٠ کورسی بووە دووەم گەورەترین پارتی پەرلەمان. پارتەکە باشترکردنی ژیانی خەڵک و پاراستنی ژینگە پێکەوە دەخاتە ناو بەرنامەکەیەوە.
ئەم نموونانە ئەوە ناگەیەنن کە هەموو پارتە چەپەکان وەک یەک بیر دەکەنەوە، یان لە سەرتاسەری ئەوروپادا سەرکەوتوون. بەڵام لە ناو ئەم دۆخە نائومێدکەرەدا پرسیارێک دەمێنێتەوە: کێ دەبێتە دەنگی ئەوانەی مووچەکەیان بەشی کرێی خانوو ناکات، کەمدەرامەتن، یان وەک پەنابەر لە پەراوێزی کۆمەڵگادا ماونەتەوە؟
ئەگەر چەپەکان بە هەنگاوی کرداری و ڕێزگرتن لە هەمووان وەڵامی ئەو پرسیارە بدەنەوە، سەرکەوتنەکانیان تەنها بە ژمارەی دەنگەکان ناپێورێن، بەڵکو دەبنە تیشکێکی هیوا بۆ ئەوانەی ماوەیەکە چاوەڕێی گۆڕانن. کەواتە ڕەنگە هێشتا زوو بێت بڵێین کاتی گەڕانەوەی چەپ هاتووە، بەڵام دەرگاکە کراوەتەوە.
ئەم پرسیارە تەنها هی ئەوروپا نییە؛ لە کوردستانیشدا کێ دەبێتە دەنگی ئەوانەی لە نادادپەروەری دەناڵێنن؟ کوردستان پێویستی بە دەنگێکە کە بەرگری لە مافی کرێکاران، کەمدەرامەتان و ئەوانەی لە پەراوێزدا ماونەتەوە بکات. ئەگەر چەپەکانی کوردستان بتوانن ئەم داواکارییانە بکەنە کاری ڕاستەقینە، دەتوانن هیوای گۆڕان لە دڵی خەڵکدا زیندوو بکەنەوە.